Inleiding
CEEBP wil de culturele uitwisseling met de landen van Midden- en Oost-Europa (CEE-landen) en de integratie van het Midden- en Oost-Europese boekenvak in de internationale boekenmarkt bevorderen. De activiteiten van CEEBP zijn vraaggestuurd, al wordt die vraag gestimuleerd door het specifieke aanbod van CEEBP.
CEEBP subsidieert vertalingen van belangrijke boeken in letteren en humaniora, die anders niet vertaald en gepubliceerd zouden worden in de talen van CEE-landen. Het betreft jaarlijks gemiddeld veertig boeken in veertien landen. Ook ondersteunt en organiseert CEEBP professionaliserende activiteiten voor verschillende partijen uit de Midden- en Oost-Europese boekenbranche via meerjarige infrastructurele projecten, die plaatsvinden op verzoek van en in samenwerking met plaatselijke associaties van uitgevers, boekhandelaren en bibliotheken. Dit laatste betreft bijvoorbeeld de ontwikkeling van onlinecatalogi van leverbare boeken, ontwikkeling van collectieve boekpromotie en van wet- en regelgeving, het verzorgen van workshops, ondersteuning van registratie van uitgevers voor de Frankfurter Buchmesse, het opzetten van rechtencatalogi en steun voor deelname aan copyrightseminars. CEEBP besteedt veel aandacht aan overdracht van expertise – in het bijzonder Nederlandse expertise, vanwege de unieke infrastructuur van het Nederlandse boekenvak met de drie pijlers van vaste boekenprijs, gezamenlijke boekpromotie en -distributie. Nederlandse uitgevers en boekhandelaren verlenen daar belangeloos hun medewerking aan. Daarnaast stimuleert CEEBP elders in Europa regionale kruisbestuiving door de overdracht van ervaring ter plekke. CEEBP geeft aan dat zijn activiteiten ten goede komen aan het boekenvak in het algemeen, en met name aan de kleine onafhankelijke kwaliteitsuitgeverijen en boekhandels. De afgelopen periode heeft CEEBP zich gericht op landen waar democratie en toegang tot kennis en literatuur nog niet zo vanzelfsprekend zijn, zoals Roemenië en Bulgarije en andere Balkanlanden.
De komende periode wil CEEBP steun nog meer concentreren op vertalingen van belangrijke titels die zonder steun van het fonds niet zouden worden gepubliceerd. Het gaat daarbij zowel om West-Oostvertalingen als om Oost-Oostvertalingen. Daarnaast wil de organisatie de kwaliteit van literaire vertalingen en het prestige van literair vertalen helpen verbeteren met een nieuw subsidieprogramma voor vertaler-mentorschappen. Het European History and Literature Programme voor vertalingen van baanbrekend werk op het gebied van de geschiedenis van Europa en van de Balkan zal worden voortgezet. Infrastructurele projecten, gericht op het professionaliseren van de Midden- en Oost-Europese boekenbranche, blijven gesteund worden.
CEEBP heeft een groot internationaal netwerk opgebouwd en stelt dat zijn werkzaamheden zorgen voor een goede naam van Nederland in Midden- en Oost-Europa en het internationale boekenvak. CEEBP functioneert daarbij als ambassadeur van Nederland in de Europese en internationale boekenwereld. CEEBP geeft aan als kenniscentrum te functioneren door advisering aan en samenwerking met diverse nationale en internationale (literaire) instellingen. In Nederland wordt onder meer samengewerkt met de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds, het Vertalershuis en Amsterdam Wereldboekenstad.
CEEBP geeft aan zich de afgelopen periode op andere, Europese middelen gericht te hebben, maar heeft moeten constateren dat culturele subsidies bij de Europese Unie moeilijk te verwerven zijn. CEEBP benadrukt dat de steun van het ministerie van OCW noodzakelijk is om de huidige activiteiten voort te zetten. Dankzij de middelen van OCW kan een grote hoeveelheid activiteiten worden verricht omdat deze financiële steun door fondsen en partijen elders wordt gezien als ‘keurmerk’. Hierdoor is CEEBP in staat om geld van derden aan te trekken. De afgelopen jaren heeft CEEBP meerjarige sponsoring door buitenlandse bedrijven en projectsubsidies uit het MANTRA-programma van Buitenlandse Zaken weten te verwerven. CEEBP vraagt verhoging van de subsidie om de staf gelegenheid te bieden meer tijd aan fondsenwerving te besteden.
CEEBP vraagt € 60.000 subsidie als ontwikkelinstelling in de basisinfrastructuur 2009-2012.
CEEBP ontvangt subsidie in het kader van de Cultuurnota 2005-2008. Op 9 november 2007 is een monitorgesprek met CEEBP gevoerd. Er is kennisgenomen van de publicaties, jaarverslagen en beleidsplannen van CEEBP en van de website.
De commissie Internationaal Cultuurbeleid is bij de voorbereiding van dit advies betrokken geweest.
Beoordeling
CEEBP voldoet aan de criteria die de subsidieregeling stelt ten aanzien van ontwikkelinstellingen. De kernactiviteiten van de instelling zijn gericht op professionalisering van het boekenvak in Midden- en Oost-Europa en internationale versterking van de pluriformiteit van het boekenaanbod. Als zodanig draagt zij bij aan de vernieuwing en verdieping van het terrein van de Letteren.
CEEBP verknoopt Nederland literair met het nieuwe gedeelte van de Europese Unie en de landen die daaraan grenzen en heeft op het gebied van de literatuur en de literaire infrastructuur een veelzijdige invloed in het nieuwe Europa. CEEBP richt zich op uitgevers, boekhandelaren en bibliotheken in CEE-landen en op lezerspubliek aldaar. Het fonds speelt in op vragen uit Midden- en Oost-Europese landen en richt zich vooral op praktische ondersteuning, scholing en advisering. Belangrijke boeken worden toegankelijk gemaakt, waardoor in een aantal Oost-Europese landen makkelijker aan het internationale intellectuele debat kan worden deelgenomen. De organisatie draagt bij aan pluriformiteit en diversiteit van het beschikbare boekenaanbod, aan professionalisering en verzelfstandiging van boekhandelaren, uitgevers en bibliothecarissen en aan talentontwikkeling van vertalers in Midden- en Oost-Europa. De zichtbaarheid van literatuur in de desbetreffende landen wordt vergroot en de mogelijkheid tot onderzoek en reflectie neemt toe door de grotere beschikbaarheid van boeken en het ondersteunen van bibliotheken. CEEBP is een organisatie die low profile Nederlandse kennis verspreidt en inzet. De organisatie stimuleert ondernemerschap in de Midden- en Oost-Europese boekenbranche. Zij weet bovendien veel professionals aan zich te binden, en heeft zowel in Nederland als in het buitenland een goed netwerk van mensen die kosteloos tijd en kennis willen investeren. Met internationale instellingen werkt CEEBP zowel inhoudelijk als financieel samen. CEEBP werkt hard om ook internationaal geld voor zijn projecten te vinden. Van de totale begroting is 95 procent afkomstig uit projectmiddelen van Buitenlandse Zaken en van verschillende buitenlandse stichtingen waarmee CEEBP structurele sponsoringcontracten heeft weten af te sluiten voor specifieke landen en projecten.
CEEBP heeft een specifieke en unieke positie en een belangrijke emancipatoire taak, die voorziet in een internationale behoefte. Zoals in de inleiding is aangegeven vindt de Raad directe wederkerigheid in het nationale cultuurbeleid van groot belang in de internationale activiteiten van instellingen in de basisinfrastructuur. CEEBP werkt weliswaar vanuit Nederland en met Nederlandse expertise, maar zijn ondersteunende activiteiten zijn exportgericht en spelen zich af in het buitenland. Hoewel het werk van CEEBP een goede promotie is voor Nederland als een land waar de literaire cultuur wordt gewaardeerd, is het uitstralend effect in de richting van Nederland beperkt of slechts zeer indirect.
De Raad is van oordeel dat de activiteiten van CEEBP een belangrijke bijdrage leveren aan de professionalisering en verzelfstandiging van het boekenvak in Midden- en Oost-Europa, aan internationale dynamiek en aan public diplomacy en het exportimago van Nederland-Boekenland. Maar dat alles dient, naar de Raad meent, niet gefinancierd te worden vanuit de ontwikkelfunctie zoals bedoeld in de subsidieregeling. Nederlandse overheidssubsidie is echter wel van eminent belang om instanties en organisaties in het buitenland ertoe te bewegen bij te dragen aan de financiering van CEEBP.
Conclusie
De Raad is positief over het werk van het Nederlands Fonds voor Midden- en Oosteuropese Boekprojecten. Niettemin is hij van oordeel dat de nieuwe subsidiesystematiek geen mogelijkheid biedt voor het onderbrengen van CEEBP in de basisinfrastructuur. Tegelijkertijd vindt hij dat deze instelling, gegeven het substantiële belang van haar activiteiten, wel aanspraak moet kunnen maken op ondersteuning door de landelijke overheid. De Raad adviseert met klem voor CEEBP subsidiëring ter hoogte van het gevraagde subsidiebedrag te realiseren buiten het kader van de basisinfrastructuur 2009-2012.
